Enerji Krizlerinin Artçı Sarsıntıları: Küresel Kurumlar ve Diplomasi Neden Sınaniyor?

Günümüz dünyasında enerji, yalnızca ekonomik bir girdi veya bir ticaret kalemi olmaktan çok uzakta; jeopolitikanın, uluslararası ilişkilerin ve küresel güvenliğin tam merkezinde yer alıyor. Son yıllarda ard arda yaşanan küresel enerji şokları, arz güvenliğinden tedarik zincirlerine kadar pek çok ezberi bozaren, geleneksel uluslararası kurumları da benzeri görülmemiş bir testten geçiriyor.

TRT World Forum 2026 kapsamında düzenlenen "Aftershocks of Energy Crises: Institutions Under Strain" (Enerji Krizlerinin Artçı Sarsıntıları: Baskı Altındaki Kurumlar) başlıklı oturum, bu krizlerin sadece ekonomik maliyetlerini değil, aynı zamanda küresel diplomaside ve çok taraflı mekanizmalarda yarattığı derin kırılmaları gözler önüne serdi.

Moderatörlüğünü Matthew Moore’un üstlendiği; Alexandra Matas, Kadri Simson, Nicu Popescu ve Prof. Dr. Talha Köse gibi alanında uzman isimlerin katıldığı bu kritik oturumda; enerji arzındaki kesintilerin toplumsal huzursuzluklardan siber saldırılara, tedarik zinciri krizlerinden arabuluculuk mekanizmalarının etkinliğine kadar uzanan geniş ve sarsıcı etkileri masaya yatırıldı.

Bu yazıda, uzmanların panelde dile getirdiği çarpıcı analizler ve enerji-jeopolitika ekseninde şekillenen yeni dünya düzeninin şifreleri üzerinden derinlemesine bir yolculuğa çıkıyoruz...

Şöyle ki, Amerikan politikasının, eskiden kurumsal kişilerin enerji ve diğer temellerin geçerliliğini doğrulamasının bir geri tepmesi oldu, yani bu politika esasen geri tepmiş oldu.

Bunun Amerikan siyasetine doğrudan bir etkisi olduğunu gördük; örneğin yüksek enerji fiyatlarına, yaşam maliyetine, gelir açısından artan eşitsizliğe yol açtı ve orta sınıf, işçi sınıfı, alt sınıf acı çekiyor.

Eylemlerle, politikalarla ve sosyal harcamalarla birlikte; ve Avrupa'da eğitim, sosyal hizmetler ve sağlık hizmetleriyle ilgili bir protesto görüldü, bu aynı zamanda enerji kriziyle de ilgili; çünkü son dört yıldır, bu Akdeniz savaşı nedeniyle enerji fiyatları arttı.

Dolayısıyla, hükümetlerin savunma teknolojisine ve diğer sektörlere yatırım yapması gerekiyor, enerji için daha yüksek bir fiyat ödüyorlar.

Yani tüm bu politikalar, enerji fiyatlarının artması, aynı zamanda daha faydalı alanlardaki (eğitim, sağlık ve diğer alanlar) bazı harcamaları da azalttı.

Dolayısıyla bu durum aynı zamanda sosyal huzursuzluğu ve aralarında Almanya, Fransa'nın bulunduğu, İspanya, İtalya ve diğer ülkelerde gördüğümüz bazı protestoları da tetikliyor.

Yani bu daha geniş bir bakış açısı, bunu Amerikan seçimlerinde, özellikle politik olarak görüyoruz, bu yüzden İran'ın oyu sorumludur ama  mesele sadece savaş değil, İran savaşının sonuçlarının etkisi; artan petrol fiyatları, enerji fiyatları ve diğerleri.Ayrıca Afrika'daki bazı ülkeler, Pakistan, Bangladeş, Kenya gibi enerji ithalatına karşı daha savunmasız olan bazı ülkeler de etkileniyor.Bu ülkelerde protestolar görmüyoruz, ancak Asya'daki bazı ülkelerde enerji maliyeti arttı ve bu durum gerçekten de hükümetler üzerinde daha fazla baskı oluşturuyor.Yani hem aşırı sağ hem de aşırı sol hareketler zemin kazanıyor.Bu, enerjiyle ilgili olan tüm bu olaylarla çok yakından ilgili.

Enerjinin silaha dönüştürülmesi, finansın silaha dönüştürülmesi Trump yönetiminde geri tepmişti ve görünüyor ki, özellikle Asya ülkelerinde daha geniş protesto hareketleri olabilir.

Ve bu devam ederse, kışa doğru ilerliyoruz.

Dolayısıyla aynı doğal gaz fiyatlarıyla, Avrupa'da da daha geniş protesto hareketleri görebiliriz.

Yani bu ABD'yi etkiledi, gelişmekte olan ülkeleri etkiledi ve bazı Asya ülkelerinde maliyetler artıyor, bu yüzden enerji kriziyle ilgili daha geniş protesto hareketleriyle karşılaşabiliriz ülkelerde.

Ve tabii ki Profesörler, teşekkür ederim.

Not: Rusya'daki ani enerji şokları yakın zamanda ve bize ülkelerinizin enerji tedariklerinin nasıl etkilendiğini ve enerji güvenliğini sağlamak için nasıl uyum sağladığınızı anlatın.

Teşekkür ederim.

Evet, Moldova daha önce savaş öncesi Ukrayna'da şiddetli enerji şokları yaşamak zorunda kalmamıştı.

Bazı tedarikçilerimiz vardı, temel olarak iki haftalık müzakereler meselesinde gaz fiyatlarını birkaç kez artıranlar.

Ve 2022'de, temel olarak gaz tedarikini kestiler, yani oldukça hızlı bir şekilde.

Yani Moldova'da, %100 Rus gazına bağımlı olmaktan, sadece 2,5 yılda %0 Rus gazına bağımlı olmaya geçmek zorunda kaldık ve bence başarılı olabildik.

Tabii ki bu, gaz krizimizin bağlamında geldi; yani arz durumunu nasıl yöneteceğimiz, temel olarak bunu nasıl kazandığımız.

Ayrıca enerjide ayrı bir durumumuz daha vardı.

Rusya'nın büyük çaplı işgalinin olduğu gece, Ukrayna ile Moldova, Rus enerji altyapısından ayrıldı ve Avrupa altyapısına, ENTSO-E'ye yeniden bağlanmak birkaç gün sürdü.

Bu bir testti; işe yarayıp yaramadığını görmek için bir bağlantı kesme ve yeniden bağlanma.

O dönemde yetkililer bize bu konuda yardımcı oluyordu.

Ama şanslıydık çünkü temelde bu, tüketicilerin ihtiyaç duyduğumuzda Romanya'dan, Polonya'dan elektrik almaya başlamasına izin verdi.

Yani bu, Rusların Ukrayna elektriğini bombalamaya başladığı zamanlar dışında, elektrik sektörümüzü korumamıza ve muhafaza etmemize izin veren tarihin ayaklarından biriydi.

Elektrik kesintilerimiz oldu, Ruslar büyük ihtimalle, bilirsiniz, Moldova ile Ukrayna arasındaki ana elektrik ara bağlantısını vuran Rus dronları bu soruna neden oldu.

Bunun çözümü, yenilenebilir enerjilere entegrasyonun hızlandırılması olmuştur.

Yeşil enerji ve üç yıl içinde yenilenebilir elektriğin %3'ünden, bu yıl yenilenebilir kaynaklar tarafından üretilen elektriğin %30'una ulaştık.

Bu aynı zamanda toplumumuz için de ucuzdu.

Belki de ekibin enerji profesyoneli, ve tam olarak buradayım, Rus gaz arzındaki kesintinin tüm Avrupa'yı nasıl etkilediğini ve sorunu çözmek için ne gibi adımlar attınız?

Çok teşekkür ederim.

Ve bildiğiniz gibi, Avrupa üye devletleri büyük fosil yakıt ithalatçısıdır.

Yani üye devletlerin çoğunluğu, hanehalkları ve endüstriler tarafından tüketilen petrol ve petrol ürünleri tüketicileridir, bunları ithal ediyorlar.

Ve bu şu anlama gelir ki, eğer küresel olarak iki fiyat yakalanıyorsa, Avrupalılar vergiyi ödüyor.

Yani bu yıl, 2026'da yalnız başına, Avrupalılar almayı bekledikleri fosil yakıtların aynı miktarlarını almak için 100, 150 milyar avrodan fazla ödeme yaptılar, ki bunlar zaten alması bekleniyordu, ancak fosil yakıt fiyatlarının artmasıyla bu fiyat etiketi çok daha büyük hale geldi.

Ve şunu söylemek gerekir ki, 2022 yılının çok daha fazla iyi olduğunu hatırlamalıyız.

Çünkü o zaman Avrupalılar ithalat için 600 milyar avrodan fazla ödeme yaptı.

Ve bu neden oldu?

2022'de, Rusya Ukrayna'ya karşı bu tam ölçekli savaşı başlattığında, onlar ayrıca doğal gaz tedarikini kapatmayı seçtiler.

Yani yaptırımları getiren bizler değildik.

Dürüst olmak gerekirse, Rus doğal gazı ile ilgili olarak bugün bile yürürlükte olan hiçbir yaptırım yok; ancak bu onların tek taraflı bir kararıydı, çünkü Avrupa Rus gazına o kadar bağımlıydı ki, doğal gazımızın %40'ı Rusya'dandı, başka alternatifimiz yoktu.

Ortaya çıkan bu gaz krizinin sorununu nasıl ele alabiliriz?

Şahsen ben Avrupa enerji politikasından sorumluydum.

Avrupa'yı dolaştım, neredeyse her bir enerji üreticisini ziyaret ettim ve ayrıca boru hatlarıyla Avrupa'ya bağlanan bu ülkelerle enerji diplomasi yürüttük.

Bu bağlamda Türkiye çok önemli bir rol oynamaktadır, çünkü çok nazik bir şekilde, Azerbaycan'ı Türkiye üzerinden Avrupa'ya bağlayan Güney gaz koridoru, o anda sadece çok kısa bir zaman diliminde maksimum kapasiteyi sağlayabiliyordu.

Ancak o zaman anladığımız şey şuydu ki, küresel olarak hiç kimse, hiçbir gaz kullanıcısı kayıp Rus hacminin yerini dolduramadı, çünkü onlar çok büyüktü: 155 milyar metreküp ancak karşılaştığım her bir ticaret ortağı hacimlerini artırdı, ancak bu yeterli değildi.

Yani yapmamız gereken şey gaz tüketimini kısmaktı.Bu çok hesaplıydı, çünkü Avrupalılar aslında evlerini doğal gazla ısıtıyor.Yani bunlar ya bireysel gaz kazanları ya da büyük bölge ısıtma tesisleridir, ancak gazla çalışırlar. Buna göre, bir felaket yaşayacağımızı ve evlerimizin soğuk kalacağını düşündüğümüz bir durumdaydık.

Bu gerçekleşmedi, çünkü diğer sektörler yardımımıza geldi ve bu iş birliği oldu.

Yani, yeni yenilenebilir enerjilerin (rüzgar ve güneş) onlarca gigawattını yeniden devreye sokmak mümkündü.

Artık enerji santrallerinde gaz yakmıyoruz, elektrik kullanıyoruz çünkü yenilenebilir enerjiler açığı kapatıyor.Bu aslında bu sefer bize yardımcı oldu.Yani elektrik üretimimizde rüzgar ve güneş artık tüm fosil yakıtlı enerji santrallerinden daha fazla elektrik üretiyor.Şu anda Avrupa'da devasa kapasiteye (120 gigawatt) sahip olmamızın nedeni budur, ki bu enerji güvenliği sorunlarını önlemiştir.Yabancı ilişkilerde (Foreign Affairs) veya bazı diğer dergilerde bir sonraki çalışmayı gördüm.

Bu küresel enerji şoku sırasında neden bu kadar önemli?

Pekala, konuyu gündeme getirdiğiniz için çok teşekkür ederim, bu kalbime çok yakın ve bu konuları burada paylaşmaktan memnuniyet duyuyorum.Sanırım son iki gündür tartıştığımız şeylerden ve ayrıca panelist arkadaşlarından duyduklarımdan, açıkça enerjinin jeopolitika ile derinden iç içe olduğunu ve jeopolitikanın da enerji potansiyeli olmadan yönetilemeyeceğini anlıyoruz.

Diplomasi maalesef o kadar da fazla değil, bu tür sorunları çözmek için birincil araç değildir.

Şimdi gördüğümüz şey neredeyse Rusya'nın unsurlarıdır: yaptırımlar, ihracat kontrolü, bilgiye, kaynaklara yönelik kısıtlamalar veya en kötü durumda askeri eylemlerdir.

Diplomasiyi teşvik eden çok taraflı kurumlar şu anda zor durumdadır ve bu kurumlar mevcut değildir, bu temel olarak büyük güçler tarafından zayıflatılan bir şeydir.

Avrupa güvenliği üzerinde uzun yıllardır çalışıyorum ve 2022'den sonra da çok duyduğum şey, diyalogların iyi davranışlar için bir pozisyonda olması gerektiğidir.

Güvenmediğimiz birine nasıl güvenebiliriz?

Aynı zamanda, iletişim kanalları yoksa, tartışmalar, müzakereler yoksa güven asla ortaya çıkmayacaktır.Diplomasi aynı zamanda dostlarınızla değil, düşmanlarınızla da konuşmaktır.Bugün gözlemlediğimiz bir diğer sorun da şu ki, birçok petro-devlet, bölgesel birliklerin, organizasyonların liderleri kaba diplomasiye başvuruyor; temel olarak açıklamaları kınamak, suçlamak ve utandırmak, bunun yerine ayrıntılı diplomatik tartışma kanallarına gitmek yerine ve bundan ortaya çıkan gelişmeler nelerdir, ki ben bunları hala olumlu buluyorum?

Pekala, ulustaki yeni aktörlerin (ilk ülkemiz Türkiye gibi) artan rolüdür, ki kendisi arabuluculuk çabalarında çok etkindir, ve ayrıca resmi olmayan diplomasinin kullanımının artması, buna diplomatik diyalog diyoruz.

Bizimki gibi kurumlar, bizim gibi kurumlar, benzer düşüncede olmayan devletlerden gelen uzmanlar, resmi diplomatik yetkililer için güvenli ve güvenli bir ortam sağlar; burada güvenli ve gizli ortamlarda bu güveni yönetebilirler, ortak yanlış anlamaları netleştirebilirler ve bazen resmi diplomatik müzakerelerde kabul edilmeyen en iyi fikirleri ortaya koyabilirler.

Uzmanların karar alıcılarla bağlantı kurması gerekir ki ülkeleri buna göre hareket edebilsin.Umarım ki, bu resmi olmayan diplomatik izlerin (track one point five) fikirleri için artık çok fazla talep var ve umarım bu resmi olmayan diplomatik hatlardan çıkan fikirler, siyasi iradenin devletlerde olduğu an geldiğinde biçimlendirilebilir.

Türkiye, büyük enerji üreten bölgeler ile genellikle ithalatçı müşteriler arasında önemli bir konuma sahiptir.

Bir enerji transit merkezi olarak rolünü güçlendirme hedefleriyle, Türkiye bölgesel enerji güvenliğine ve arz çeşitlendirmesine nasıl katkıda bulunabilir ve jeopolitiği nasıl yönetebilir? Türkiye enerji güvenliği için kilit ülkelerden biri olarak kabul edilmiştir, Avrupa ülkelerine yardımcı olmakta, tüm bu alternatif enerji kaynaklarının yanı sıra gazı genişletmektedir.Bu videodan sonra, yeni boru hatlarının açılması için potansiyel var.Yani Türkiye için en önemli şey, enerji verimliliğinden ve enerji sonucundan olmaktır; yani depolama, yatırım, fiyatlandırma ve tüm bu hatları güvence altına alma.Dolayısıyla ne zaman Türkiye üzerinden bir enerji testi olsa, biz bundan faydalanıyoruz ve ne zaman bir savaş ve yaptırımlar olsa, biz bundan kaybediyoruz.Bizim menfaatimizedir, bu finansal ve enerji şok politikalarının geçmişte bize karşı kullanıldığı ve hatta İran'dan gelen enerji ve gazdan ve İran'daki tüm boru hatlarından bile mahrum kaldığımızı biliyoruz.

Yani biliyoruz ki enerji kısıtlı ve sınırlıysa, biz de kaybediyoruz, ancak ülke Avrupa ve diğer ülkeler için artıyor.Türkiye güçlü bir ülke olarak gösteriyor ki, tüm bu enerji ve ticaretleri savunabiliriz, finansal kaynakları yeniden tesis etme kabiliyetimiz var ve ayrıca zor koşullarda konum almaya çalışmayan ülkeleri yeniden kurabiliriz, konumumuza rağmen, tüm ortaklarla ilişkileri daha iyi yönetmeye çalışıyoruz, Türkistan ülkeleriyle ilişkileri, diplomasiyi, arabuluculuğu kullanmaya çalışıyoruz.Yani bizim için en önemli şey barışa ihtiyacımız olmasıdır, enerjinin sınırlarımızdan geçmesine ihtiyacımız var.Tüm bu boru hatlarını ve enerji güzergahlarını güvence altına alabiliriz.Güvenlik yeteneklerimize ek olarak, diplomatik kaynaklara, arabuluculuk kaynaklarına sahip olduğumuzu göstermeye çalışıyoruz, tüm bu enstrümanlara yatırım yapıyoruz ve ayrıca kriz zamanında yardıma hazır olduğumuzu aktörlere göstermeye çalışıyoruz ve bu kısa noktaları gerçekten azaltmaya hazırız.Yani gerçekten de potansiyel olarak olumsuz sonuçları yönetmek zorundayız.Ama aynı zamanda Avrupa ülkelerine, Orta Doğu ülkelerine ve Orta Asya ülkelerine de gösteriyoruz ki, biz bu enerji merkezini yeniden kurmaya gerçekten hazırız.Tüm bu şeyler farklı beceriler gerektirir ve Türkiye tüm bu alanlarda yatırım yapmış ve başarı göstermiştir.Enerji bağımsızlığına sahip olmak enerji güvenliğinin yoludur.Senin söylediklerin, bence Avrupa'nın yapması gereken, enerji bağımsızlığı yoludur.

Bunu nasıl yapmalı?

Avrupa'da ne yapmak istersiniz?

Tabii ki gazınız veya petrolünüz veya güç yatırımlarınız yoksa bunları nereden alırsınız?

Ancak bir noktada, ne kadar yenilenebilir enerji alabileceğiniz ve yenilenebilir olmayan enerjileri ne kadar tutabileceğiniz konusunda bir sınır vardır.Yani kapasite budur.

Bazen daha fazla yenilenebilir güç istiyorsanız, bu sadece gazla çalışan tesisler gibi daha fazla diğer güç kaynağı anlamına gelir.

 Avrupa'da bir dizi darboğazın olduğu yer burasıdır, çok hızlı bir arzuyla, Avrupa'nın kalkınmasıyla, ancak birçok darboğaz var.

Örneğin Avrupa Yatırım Bankası'na giderseniz, yenilenebilir projeleri finanse edeceklerdir, ancak yenilenebilir olmayan projeleri finanse edemeyeceklerdir.Moldova gibi bir ülke için, tabii ki daha fazla gaz, daha fazla eski malzeme inşa edemezler ve Avrupa Yatırım Bankası'nı karşılayamazlar.Başka bir darboğaz da prosedürlerin hızıdır.Bir krizde, bazı enerji kapasiteleri inşa etmek iyi bir fikir değildir.Yani Almanya bakanlıkla olan bu anlaşmayı durdurduğunda, Almanya'nın ulusal yasaları vardı, LNG hızlandırma yasasını çıkardılar, böylece LNG hedeflerini hızlandırdılar.Ancak sadece Almanya değil, çözüm bulmamız gereken sadece enerji sektörü değil, aslında Avrupa ülkelerinin birçoğunun yeni enerji projelerini uygulamak, mevcut yenilenebilir projeleri şebekeye bağlamak için çok daha hızlı karar alma mekanizmalarına ihtiyacı var.Bugün Avrupa'da, İtalya ve Almanya'nın yılda tükettiği kadar elektrik üretebilecek yenilenebilir enerji santralleri ve pilleriniz var, ancak şebekeye bağlı değiller, çünkü bir enerji santrali inşa etmek fiilen bağlamaktan daha hızlıdır.

Temel olarak, çözüm şudur: Bu elektrik zaten üretiliyor, sadece güç şebekesine bağlı değil.Bu yüzden altyapı projelerinin geliştirilmesinde uygulamayı çok daha hızlı hale getirmeniz gerekiyor.finansta da zamana ihtiyacımız var, burada sadece kurşunlardan veya 20 yıllık LNG projelerinden bahsetmiyoruz.

Her şey masada, bunu 7 veya 10 yıl içinde değil, sadece birkaç ay veya birkaç yılda yapmalıyız.

Şu anki enerji güvenliği açısından, Avrupa'nın ve diğer ülkelerin bunu başarması için. avrupalılar için birden fazla zorluk olmuştur.Her şeyden önce, sadece arz güvenliğidir.

İstediğiniz şeyden yeterince sahip olduğunuzdan nasıl emin olabilirsiniz?

Avrupalılar sadece petrol ve petrol ürünleri değil, artık 2022'den önce var olmayan doğal gaz için de stratejik rezervler koştular.Komisyon ayrıca, askeri amaçlar için, kritik topraklar, enerji ve oturum için gerekli olan ortak alımlar yaptığınızda bunu kuruyor.

Bu hibrit savaşın diğer katmanı ise, bu hack'leri nasıl ele alıyorsunuz?

Su altı boru hatlarının veya kablolarının imha edildiği durumlar olmuştur ve bu aslında işletmelerin çalışması ve yapması için çok çok pahalıdır.Üçüncüsü ise siber saldırılardır.Avrupalı ağ operatörleri Ukrayna'yı ve Moldova'yı sistemimize bağladığından beri, siber saldırı sayısının önemli ölçüde arttığını gördük.Üstelik bunların birçoğu sadece girişimlerdir ve sert bir şekilde zarar vermediler.Ancak tabii ki, saldırganların Almanya'daki yüzlerce rüzgar değirmenini başarıyla durdurduğu durumlar var, ya da geçen Aralık ayında Polonya'ya karşı koordine edilmiş bir siber saldırı denen bir vaka vardı, güneş parklarının ve rüzgar parklarının uzaktan kontrol edildiği, ama aynı zamanda neredeyse yarım milyon insana ısı ve güç sağlayan nesil tesislerinin de, ve bunlar, açıkçası Rusya'dan bu servisleri bağlayan birliklerden gelen saldırılardır.Yani bu tür saldırılar günlük bazda gerçekleşiyor.

Uluslararası Enerji Ajansı, Avrupa tesislerinin 2024'te haftada 1.500 saldırıyla karşı karşıya kaldığını değerlendirdi, yılda değil, haftada bu sürekli, sürekli bir mücadeledir.

Ancak şu ana kadar Avrupalılar çok başarılı oldular, çünkü tesislerini stres testine tabi tutarak bu tür olaylara karşı kendilerini hazırlıyorlar, çünkü Avrupa enerji sistemi dijitaldir ve bu da dijital tehditlerin değerlendirilmesi gerekiyorsa daha fazla zarar verdiğini anlamına gelir.Arka planda neler olup bittiğine dair bir fikre sahip olmak çok ayrıcalıklıdır.

Diplomatik çevrelerde, bazı kritik altyapının sınır dışı olması gerektiğine dair herhangi bir anlaşma olup olmadığını merak ediyorum, ne kadar acıttığına bakılmaksızın diplomatik açıdan, önerdiğiniz mantık bence çok yararlı ve çok ikna edicidir.Ancak korkarım ki şu ana kadar hangi kritik altyapı türlerinin sınır dışı olması gerektiği konusunda pek fazla yorum ve ortak mutabakat yoktur.Geçmişte siber saldırılar konusunda anlaşmalar olduğunu düşünüyorum,Ancak şimdi tüm bu iletişim kanalları hızlı bir şekilde kesildiğinde, tüm bu saldırılar hakkında herhangi bir düzenlemenin mümkün olup olmadığından emin değilim.Ancak bu çok iyi bir nokta ve yine, diplomatik diyalog, bu kanalların iletişimiyle kırmızı çizgileri belirlemek, sınırların ne olduğunu açıkça tanımlamak ve bu yıl muhtemel felaketleri önlemek için temel mesajımı yineliyorum.Şimdi sadece, Türkiye büyük enerji üreten bölgeler ile genellikle ithalatçı müşteriler arasında önemli bir konuma sahip olduğu için, bir enerji transit merkezi olarak rolünü güçlendirme hedefleriyle, Türkiye bölgesel enerji güvenliğine ve arz çeşitlendirmesine nasıl katkıda bulunabilir ve jeopolitiği nasıl yönetebilir?

Bence bu oldukça zor, çünkü ilk olarak Türkiye bütünlük ve egemenlik politikasını korumuştur, bu yüzden Ukrayna ile çok güçlü stratejik ilişkilerimiz var.Öte yandan, enerji alanında Rusya ile ortağız.Bir zorluk, savaşın Karadeniz'e doğru daha da yayılması durumunda olurdu.Yani gördük ki Türkiye, Karadeniz'i savaş bölgesinin dışında tutmaya çalıştı, çünkü bu aynı zamanda bu savaşın büyük bir kısmını döndürürdü ve uzun vadede gerçekten etkileyebilirdi.Bu yüzden Karadeniz'i bu savaşın dışında tutmak için Montrö anlaşmasına sadık kalmaya çalıştık.

Bu yüzden bu bir konuydu, ancak buna ek olarak, baştan beri aktörler arasında arabuluculuk yapmaya çalıştık, böylece sağlık filtreleri, takas, Karadeniz tahıl girişimi ile bunu başlatmaya çalışmak, taraflar için açık kanallar tutmaya çalışmak ve her zaman taraflar arasında herhangi bir iletişim için açık olduğumuzdan emin olmaktır.Ancak aynı zamanda, büyük ortaklarımız NATO müttefiklerinin belirli beklentileri vardı, Rus tarafının belirli beklentileri vardı ve Asya ve Afrika'daki ülkeler, bu tahıl, gübre ve gıda fiyatından gerçekten etkileniyorlar, belirli beklentileri var.

Biz  tüm bu beklentileri dengelemeye ve bu krizin başlangıcından beri konumumuzu korumaya çalışıyoruz, Türkiye'nin pozisyonu açıktı: sadece diplomatik bir çözüm var, arabuluculuk yapmalıyız ve bu savaş sadece Ukrayna ve Rusya ile ilgili değil, yani NATO dahil tüm ülkeler, hatta Afrika ülkeleri ve enerji açısından faydalanan ülkeler ve işleri en azından kontrol altında tutmak için daha geniş bir sorumluluğumuz vardır .Ne yazık ki, diplomatik çözüm henüz elde edilemedi, ancak erken başarısızlıkların her zaman çözüm bulmamıza yardımcı olduğunu da biliyoruz.Daha  önceki çabalardan, daha önceki önerilerden de faydalanmalıyız.Böylece bu teklifler muhtemelen nihai çözümün temelini oluşturacaktır.Umarız önceki çabalar boşa gitmez.Tartışmamızı sonlandırmak istiyoruz Profesör Tartas, Doktor Profesör Kevin Simpson, ve bu muazzamdı.Eğer burada kalıp farklı sohbetler yapmak isterseniz.Doktor Profesör, Türkiye son birkaç yıldır Rusya ve Ukrayna arasında arabuluculuk yaptı, bu arabuluculuğun bir örneği nedir ve bu rolün büyük zorlukları nelerdir?

Pekala, bu zor çünkü ilk olarak Türkiye bütünlük ve egemenlik politikasını korudu, bu yüzden Ukrayna ile çok güçlü stratejik ilişkilerimiz var.

Öte yandan, enerji alanında Rusya ile ortağız.Yani bir zorluk, savaşın Karadeniz'e doğru daha da yayılması durumunda olurdu.Yani gördük ki Türkiye, Karadeniz'i savaş bölgesinin dışında tutmaya çalıştı, çünkü bu aynı zamanda bu savaşın büyük bir kısmını döndürürdü ve uzun vadede gerçekten etkileyebilirdi.Bu yüzden Karadeniz'i bu savaşın dışında tutmak için Montrö anlaşmasına sadık kalmaya çalıştık.Bu yüzden bu bir konuydu, ancak buna ek olarak, baştan beri aktörler arasında arabuluculuk yapmaya çalıştık, böylece sağlık filtreleri, takas, Karadeniz tahıl girişimi ile bunu başlatmaya çalışmak, taraflar için açık kanallar tutmaya çalışmak ve her zaman taraflar arasında herhangi bir iletişim için açık olduğumuzdan emin olmaktır.

 Aynı zamanda, büyük ortaklarımız NATO müttefiklerinin belirli beklentileri vardı, Rus tarafının belirli beklentileri vardı ve Asya ve Afrika'daki ülkeler, bu tahıl, gübre ve gıda fiyatından gerçekten etkileniyorlar, belirli beklentileri var.

Biz tüm bu beklentileri dengelemeye ve bu krizin başlangıcından beri konumumuzu korumaya çalışıyoruz, Türkiye'nin pozisyonu açıktı: sadece diplomatik bir çözüm var, arabuluculuk yapmalıyız ve bu savaş sadece Ukrayna ve Rusya ile ilgili değil, yani NATO dahil tüm ülkeler, hatta Afrika ülkeleri ve enerji açısından faydalanan ülkeler  işleri en azından kontrol altında tutmak için daha geniş bir sorumluluğumuz var.Ne yazık ki, diplomatik çözüm henüz elde edilemedi, ancak erken başarısızlıkların her zaman çözüm bulmamıza yardımcı olduğunu da biliyoruz.Daha  önceki çabalardan, daha önceki önerilerden de faydalanmalıyız.Böylece bu teklifler muhtemelen nihai çözümün temelini oluşturacaktır. 

Hukukçu Gamze Şems Nur Deliduman